Banner-Logo

Meddwl yn Feirniadol

Beth yw meddwl yn feirniadol? Sut gallwch chi feddwl yn feirniadol am faterion byd-eang?

Cyflwyniad

Bob dydd, rydym ni'n cael cruglwyth o wybodaeth ac yn gwneud llawer o benderfyniadau ar sail hynny. Er enghraifft, gallech benderfynu gwisgo côt i'r ysgol am fod rhagolygon y tywydd yn addo glaw. Mae meddwl yn feirniadol yn golygu cwestiynu'r hyn sy'n dod i'r meddwl yn gyntaf a ffurfio barn fwy cytbwys ac ystyriol ynghylch yr wybodaeth rydym ni'n ei gweld, ei chlywed a'i darllen. Er enghraifft, cyn penderfynu a fyddwch chi'n gwisgo côt i'r ysgol neu beidio, gallech ofyn pa bryd y bydd y glaw yn cyrraedd, pa mor drwm y mae disgwyl iddo fod ac ati.

Mae meddwl yn feirniadol yn gofyn y mathau hyn o gwestiynau:

  • Pwy ddywedodd neu ysgrifennodd hyn?
  • A yw'r wybodaeth yn ddibynadwy?
  • A oes tystiolaeth neu brawf i gefnogi hynny?
  • A yw'r unigolyn yn gymwys i siarad am y mater?
  • A oes gan yr unigolyn ddiddordeb personol yn y mater?

Gweithgaredd – Y 6 Chwestiwn Allweddol

Mae'r gweithgaredd cwestiynau hanfodol yn ddull o feddwl yn feirniadol am fater. Gallwch ei ddefnyddio i ofyn chwe chwestiwn allweddol am unrhyw bwnc neu fater.

Pwy? Pwy ddywedodd hyn?
A oedd e/hi yn rhywun y gallwch ymddiried ynddo/ynddi?
Pam?
Beth? Beth ddywedon nhw?
A oedden nhw'n cynnig ffeithiau neu farn?
A wnaethon nhw adael rhywbeth pwysig allan?
Ble? Ble ddywedon nhw hyn?
A oedden nhw'n siarad yn gyhoeddus neu'n breifat?
A ganiatawyd i bobl fynegi barn wahanol?
Pryd? Pa bryd ddywedon nhw hyn?
A ddywedon nhw hyn i ddylanwadu ar ddigwyddiad dilynol?
A ddywedon nhw hyn mewn ymateb i ddigwyddiad blaenorol?
Pam? Pam ddywedon nhw hyn?
A oedden nhw'n ceisio cael pobl i feddwl neu i wneud rhywbeth?
Sut? Sut ddywedon nhw hyn?
A ddefnyddion nhw iaith ragfarnllyd neu emosiynol?
Os oeddech chi'n gwylio fideo, a ddefnyddiwyd unrhyw gerddoriaeth neu effeithiau emosiynol?

Meddwl yn Feirniadol ar Waith

Edrychwch ar y fideos, erthyglau papur newydd a gwefannau am argyfwng ffoaduriaid Môr y Canoldir a meddyliwch yn feirniadol am yr hyn y maen nhw'n ei ddweud gan ddefnyddio'r 6 chwestiwn allweddol.
Cyhoeddir y fideo hwn gan Al Jazeera, darlledwr newyddion byd-eang sy'n eiddo i lywodraeth Qatar. Yn wreiddiol, roedd yn darlledu mewn Arabeg cyn ehangu i gynnwys Saesneg yn 2003. Dywed Al Jazeera ei fod yn annibynnol yn olygyddol ar ei berchnogion, er bod beirniaid y darlledwr yn anghytuno â hyn. Al Jazeera yw un o sefydliadau newyddion mwyaf y byd, ochr yn ochr â CNN, y BBC ac RFI. Cred llawer o wylwyr ei fod yn cynnig golwg wahanol ar y newyddion o gymharu â darlledwyr o Ogledd America ac Ewrop.
Mae hwn yn ddetholiad o wefan Médecins Sans Frontières (MSF). Sefydliad meddygol dyngarol, rhyngwladol, annibynnol yw MSF sy'n darparu llongau chwilio, achub a chymorth meddygol i helpu ffoaduriaid sy'n croesi Môr y Canoldir. Mae MSF wedi ymrwymo i 'dystio ac i godi llais', er mwyn gwneud y cyhoedd a phobl sy'n gwneud penderfyniadau yn fwy ymwybodol o argyfyngau dyngarol.
Mae Mashable yn ‘gwmni cyfryngau byd-eang arweiniol sy'n ysbrydoli, yn difyrru, ac yn darparu gwybodaeth i'r genhedlaeth ddigidol’. Mae'n defnyddio'r cyfryngau cymdeithasol a thechnoleg ddigidol newydd i rannu’i straeon.
Mae'r Daily Express yn bapur newydd tabloid ym Mhrydain. Mae ei safbwynt golygyddol yn aml ar 'asgell dde' gwleidyddiaeth Prydain.

Ysgrifennwch nodiadau ar ddalen Cwestiynau Allweddol ar gyfer pob darn o dystiolaeth rydych chi'n edrych arno. A yw eich barn a'ch safbwynt ar y dystiolaeth yn newid o ganlyniad i feddwl yn fwy beirniadol.

Cadwyn Pam - Pam - Pam

Bydd cadwyn Pam-Pam-Pam yn eich helpu i feddwl y tu hwnt i'r peth cyntaf sy'n dod i'ch meddwl, a dechrau archwilio materion mewn mwy o ddyfnder a manylder.

Dyma enghraifft o gadwyn Pam-Pam-Pam sy’n gofyn: Pam y mae pobl dramor yn symud i'r DU?

Addasiad o ddogfen Oxfam GB 2015 Dinasyddiaeth Fyd-eang yn yr Ystafell Ddosbarth: Canlaw I athrawon.

Gweithgaredd

Nawr, rhowch gynnig ar eich cadwyn Pam-Pam-Pam eich hun. Gallwch wneud y gweithgaredd hwn ar eich pen eich hun, ond mae'n well ei wneud gyda dau neu dri o bobl eraill.

Dechreuwch drwy ysgrifennu cwestiwn ar ochr chwith dalen fawr o bapur. Er enghraifft, Pam y mae pobl yn croesi Môr y Canoldir i gyrraedd Ewrop?

Yna, ysgrifennwch y tri rheswm pwysicaf y gallwch feddwl amdanyn nhw, i'r dde o'r cwestiwn a'u cysylltu â saethau. Mae cyfeiriad pob saeth yn dangos eich bod yn credu bod y mater ar ddiwedd y saeth yn rheswm dros y mater cyntaf.

Dylai eich cadwyn Pam-Pam-Pam ddechrau edrych yn debyg i hyn:

Nawr, mae'r tri ateb hyn yn dod yn faterion newydd y byddwch chi'n ceisio darganfod cynifer o resymau drostyn nhw ag y gallwch. Ailadroddwch y broses cynifer o weithiau ag y gallwch, a defnyddiwch saethau i ddangos y cysylltiad rhwng y materion. Pan fyddwch wedi gorffen, dylech ddeall pa mor gymhleth yw eich mater a bod digwyddiadau'n aml yn cael eu hachosi gan lawer o resymau cydgysylltiedig.