Banner-Logo

Κριτική Σκέψη

Τι σημαίνει κριτική σκέψη; Πώς μπορείς να εφαρμόσεις κριτική σκέψη στα παγκόσμια ζητήματα;

Εισαγωγή

Κάθε μέρα δεχόμαστε ένα τεράστιο όγκο πληροφοριών και λαμβάνουμε πολλές αποφάσεις που βασίζονται σε αυτές τις πληροφορίες. Για παράδειγμα, μπορεί να αποφασίσετε να φορέσετε ένα παλτό στο σχολείο, επειδή η πρόγνωση του καιρού λέει ότι θα βρέξει. Κριτική σκέψη σημαίνει να προβληματιζόμαστε για τις αρχικές μας σκέψεις και να καταλήγουμε σε μια πιο ισορροπημένη και προσεγμένη απόφαση σχετικά με τις πληροφορίες που παίρνουμε, που βλέπουμε, που ακούμε και που διαβάζουμε. Για παράδειγμα, πριν αποφασίσετε αν θα φορέσετε ένα παλτό στο σχολείο, μπορείτε να ρωτήσετε τι ώρα αναμένεται να βρέξει, πόσο βαριά αναμένεται να είναι η βροχή και ούτω καθεξής. Σε ό,τι αφορά την κριτική σκέψη, έχουμε στο μυαλό μας τους ακόλουθους τύπoυς ερωτήσεων:
  • Ποιος το είπε ή το έγραψε αυτό;
  • Είναι αξιόπιστες οι πληροφορίες;
  • Υπάρχουν ενδείξεις ή αποδείξεις που τις υποστηρίζουν;
  • Είναι εξουσιοδοτημένο να μιλήσει για το θέμα το άτομο αυτό;
  • Μήπως το άτομο έχει προσωπικό ενδιαφέρον για το θέμα;

Δραστηριότητα – 4Π, 1Τ και 1Γ

Η δραστηριότητα «4Π, 1Τ και 1Γ» είναι μια μέθοδος η οποία μας βοηθά να σκεφτόμαστε κριτικά για ένα θέμα. Μπορείτε να τη χρησιμοποιήσετε κάνοντας έξι βασικές ερωτήσεις για ένα θέμα ή ζήτημα.

Ποιος; Ποιος το είπε;
Ήταν κάποιος που μπορεί να εμπιστευτεί κανείς;
Γιατί;
Πού; Πού το είπαν;
Ήταν δημόσια ή ιδιωτικά;
Είχε επιτραπεί στους ανθρώπους να εκφράσουν διαφορετικές απόψεις;
Πότε; Πότε το είπαν;
Το είπαν για να επηρεάσουν ένα μετέπειτα γεγονός;
Το είπαν σε συνέχεια προηγούμενου γεγονότος;
Πώς; Πώς το είπαν;
Χρησιμοποίησαν προκατειλημμένη ή συναισθηματική γλώσσα;
Αν παρακολουθήσατε ένα βίντεο, έγινε χρήση συναισθηματικής μουσικής ή εφέ;
Τι; Τι είπαν;
Μίλησαν για γεγονότα ή για προσωπικές απόψεις;
Άφησαν κάτι σημαντικό εκτός;
Γιατί;/ Για ποιο σκοπό; Γιατί το είπαν;
Προσπαθούσαν να κάνουν κάποιους άλλους να σκεφτούν ή να κάνουν κάτι;

Η Κριτική Σκέψη στην Πράξη

Μελετήστε αυτά τα βίντεο, τα άρθρα εφημερίδων και τις ιστοσελίδες που αφορούν την κρίση των προσφύγων στη Μεσόγειο και σκεφτείτε κριτικά για το τι λένε απαντώντας στις ερωτήσεις «4Π, 1Τ και 1Γ».
Το βίντεο αυτό είναι δημιουργία του Al Jazeera, ενός παγκόσμιου ραδιοτηλεοπτικού οργανισμού που ανήκει στην κυβέρνηση του Κατάρ. Αρχικά μετέδιδε ειδήσεις στα αραβικά, ενώ από το 2003 επεκτάθηκε και στα αγγλικά. Ο Al Jazeera λέει ότι είναι δημοσιογραφικά ανεξάρτητος από τους ιδιοκτήτες του, αν και αυτό έχει αμφισβητηθεί από τους επικριτές του. Ο Al Jazeera είναι ένας από τους μεγαλύτερους ειδησεογραφικούς οργανισμούς του κόσμου μαζί με τους όμοιούς του, το CNN, το BBC και το RFI. Πολλοί τηλεθεατές πιστεύουν ότι προσφέρει μια εναλλακτική άποψη των ειδήσεων σε σύγκριση με ραδιοτηλεοπτικούς οργανισμούς από τη Βόρεια Αμερική και την Ευρώπη.
Αυτό είναι από την ιστοσελίδα των Γιατρών Χωρίς Σύνορα (ΓΧΣ). Οι ΓΧΣ είναι μια «διεθνής, ανεξάρτητη, ιατρική ανθρωπιστική οργάνωση» παροχής έρευνας, διάσωσης και ιατρικής βοήθειας για την υποστήριξη των προσφύγων που διασχίζουν τη Μεσόγειο Θάλασσα. Οι ΓΧΣ έχουν δεσμευτεί να «μαρτυρούν και να υψώνουν τη φωνή τους», έτσι ώστε το κοινό και οι φορείς λήψης αποφάσεων να έχουν επίγνωση της ανθρωπιστικής έκτακτης ανάγκης.
H Mashable είναι μια «κορυφαία παγκόσμια εταιρεία μέσων ενημέρωσης που πληροφορεί, εμπνέει και διασκεδάζει την ψηφιακή γενιά». Χρησιμοποιεί τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και τη νέα ψηφιακή τεχνολογία για να μοιραστεί τις ιστορίες της.
H Daily Express είναι μια βρετανική ταμπλόιντ εφημερίδα. Παίρνει συνήθως συντακτική θέση σύμφωνη με τη «δεξιά παράταξη» της βρετανικής πολιτικής.

Κρατήστε σημειώσεις στο φύλλο εργασίας «4Π, 1Τ και 1Γ» για κάθε αποδεικτικό στοιχείο που βλέπετε. Άλλαξαν οι απόψεις και οι κρίσεις σας για τα στοιχεία ως αποτέλεσμα της κριτικής σας σκέψης;

Η Αλυσίδα του Γιατί – Γιατί – Γιατί (Why – Why – Why Chain)

Η Αλυσίδα του Γιατί – Γιατί – Γιατί (Why-Why-Why chain) σας βοηθά να σκεφτείτε πέρα από τις αρχικές σας σκέψεις και να αρχίσετε να εξετάζετε ένα ζήτημα σε βαθύτερο επίπεδο και με μεγαλύτερη λεπτομέρεια.

Το πιο κάτω είνια ένα παράδειγμα της Αλυσίδας του Γιατί – Γιατί – Γιατί, που επικεντρώνεται στο ερώτημα: Γιατί μετακινούνται οι άνθρωποι από το εξωτερικό προς το Ηνωμένο Βασίλειο;

Προσαρμοσμένο από τον οργανισμό Oxfam GB, 2015 Global Citizenship Guide for Teachers.

Δραστηριότητα

Τώρα, δοκιμάστε κι εσείς μια Αλυσίδα του Γιατί – Γιατί – Γιατί. Παρότι μπορεί να γίνει σε ατομικό επίπεδο, είναι προτιμότερο να γίνει με δυο ή τρία άλλα άτομα.

Πάρτε ένα μεγάλο φύλλο χαρτί και γράψετε αριστερά μια ερώτηση, όπως για παράδειγμα, «Γιατί οι άνθρωποι μεταβαίνουν διαμέσου της Μεσογείου για να φτάσουν στην Ευρώπη;».

Ακολούθως, σημειώστε τους τρεις βασικότερους λόγους που μπορείτε να σκεφτείτε στο δεξί μέρος και συνδέστε τους με βέλη. Η κατεύθυνση κάθε βέλους δείχνει ότι πιστεύετε πως το ζήτημα στο τέλος του βέλους είναι ο λόγος για τον οποίο συμβαίνει το πρώτο ζήτημα.

Η Αλυσίδα του Γιατί – Γιατί – Γιατί που πρόκεται να φτιάξετε θα πρέπει να αρχίσει να μοιάζει κάπως έτσι:

Αυτές οι τρεις απαντήσεις γίνονται τώρα τα νέα ζητήματα για τα οποία θα προσπαθήσετε να βρείτε απαντήσεις με όσους περισσότερους λόγους μπορείτε να σκεφτείτε. Επαναλάβετε αυτή τη διαδικασία όσες φορές μπορείτε και χρησιμοποιήστε τα βέλη για να δείξετε πώς συνδέονται τα ζητήματα. Όταν τελειώσετε, θα πρέπει να καταλάβετε πόσο περίπλοκο είναι το ζήτημα και πως τα γεγονότα έχουν συχνά πολλές αλληλοσυνδεόμενες αιτίες.