Banner-Logo

Krytyczne myślenie. Uchodźctwo

Te zajęcia zostały opracowane, aby pomóc młodym ludziom w krytycznym myśleniu o kwestii uchodźców i uchodźczyń oraz osób zmuszonych do ucieczki na skutek konfliktów i katastrof.

Streszczenie

Trudna sytuacja uchodźców budzi wiele kontrowersji. Poglądy obywateli i polityków są zdecydowane i często wzajemnie sprzeczne. Dlatego celem tych zajęć jest zachęcenie młodych ludzi do krytycznego myślenia o faktach, zakwestionowania swoich założeń i wydawania sądów na podstawie faktów.

Na początku zajęć młodzi ludzie proszeni są o zastosowanie prawa międzynarodowego do szeregu przypadków, aby zrozumieć pojęcie uchodźctwa oraz zakwestionować własne założenia na temat tego, skąd uchodźcy przybywają i dokąd zmierzają. Wnioski, do których dochodzą, mogą mieć wpływ na ich przyszłe decyzje o podjęciu działania.

Wykorzystane w tym opracowaniu globalne statystyki zostały przygotowane przez urząd Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych do spraw Uchodźców (UNHCR) w roku 2014. Dane szybko tracą aktualność, a szlaki uchodźców są zmienne. Jednak przedstawione tu tendencje pozostają prawdziwe. Paradoksalnie, podczas gdy Europa zmaga się z największym kryzysem wobec kwestii uchodźctwa od drugiej wojny światowej, ogromna większość osób zmuszonych do ucieczki poszukuje bezpiecznego schronienia w krajach słabiej rozwiniętych gospodarczo. Według Oxfam w sześciu najbogatszych państwach świata przebywa tylko 9% wszystkich uchodźców i uchodźczyń. Połowa uchodźców zamieszkuje natomiast Jordanię, Turcję, Okupowane Terytoria Palestyńskie, Pakistan, Liban i RPA, których gospodarki składają się na 2% światowego PKB1 .

Cele zajęć:
  • Pogłębienie zrozumienia pojęcia statusu uchodźcy, poprzez stosowanie prawa międzynarodowego na przykładzie kilku możliwych scenariuszy
  • Wykorzystanie aktualnej wiedzy, do stwierdzenia skąd i dokąd migrują uchodźcy i uchodźczynie
  • Wykorzystanie wyników tych ćwiczeń, do zakwestionowania własnego stanowiska wobec kwestii uchodźczych.
Potrzebne materiały:
  • Kim jest uchodźca? Karta pracy numer 1 .
  • Skąd pochodzą uchodźcy i dokąd zmierzają? Karta pracy numer 2.
  • Skąd pochodzą uchodźcy i dokąd zmierzają? Karta pracy numer 3.
Słowa kluczowe

Uchodźcy, Deklaracja praw człowieka ONZ, Konwencja ONZ dotycząca statusu uchodźców, UNHCR.

Źródła danych

W poniższych źródłach dostępne są regularnie aktualizowane dane statystyczne, które mogą być wykorzystywane do aktualizacji niniejszego opracowania.

  1. UNHCR – Biuro Wysokiego Komisarza ONZ ds. Uchodźców - http://www.unhcr.org/.
  2. Międzynarodowa Organizacja do Spraw Migracji (IOM) – http://www.iom.int/. IOM regularnie publikuje Situation Reports, zawierające aktualne informacje z miejsc dotkniętych kryzysem. Ponadto interaktywna mapa ‘Where We’re From’ pokazuje światowe procesy migracyjne https://www.iom.int/world-migration.
  3. Frontex – Europejska Agencja Straży Granicznej i Przybrzeżnej – http://frontex.europa.eu/.

Instrukcje dla osoby prowadzącej

1. Kim jest uchodźca?

Eleanor Roosevelt, żona prezydenta USA Franklina D. Roosevelta z Powszechną deklaracją praw człowieka w języku hiszpańskim, 1949. (Źródło: "EleanorRooseveltHumanRights" fot. nieznany – strona internetowa Franklin D Roosevelt Library. Licencja: domena publiczna przez Commons: http://bit.ly/2ekNRpt)

Współczesne międzynarodowe prawo humanitarne powstało w następstwie rażących naruszeń praw człowieka i kryzysów humanitarnych podczas drugiej wojny światowej, a czuwa nad nim Organizacja Narodów Zjednoczonych. Prawo to zobowiązuje państwa do ochrony uchodźców i uchodźczyń przebywających na ich terytorium. Osoby te muszą jednakże spełnić pewne kryteria, aby formalnie uzyskać status uchodźcy.

1. Deklaracja praw człowieka ONZ z 1948 roku.

Artykuł 14.
Każdy człowiek ma prawo ubiegać się o azyl i korzystać z niego w innym kraju w razie prześladowania.

2. Konwencja dotycząca statusu uchodźców ONZ z 1951 roku, definiuje uchodźcę jako osobę, która:

„na skutek uzasadnionej obawy przed prześladowaniem z powodu swojej rasy, religii, narodowości, przynależności do określonej grupy społecznej lub z powodu przekonań politycznych przebywa poza granicami państwa, którego jest obywatelem...”

3. Urząd Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych do spraw Uchodźców (UNHCR)

Urząd UNHCR został utworzony do ochrony i wspierania uchodźców. W roku 2012 UNHCR dysponował budżetem 4,3 mld USD..

Scenariusz warsztatu:
  1. Powycinaj karty „Kim jest uchodźca ?”, jeden zestaw dla każdej podgrupy.
  2. Poproś młodych ludzi o zapoznanie się z definicją uchodźcy (powyżej)
  3. Członkowie każdej podgrupy czytają kolejne karty i rozstrzygają, czy zgodnie z prawem międzynarodowym osoba opisana na danej karcie uzyskałaby status uchodźcy.
  4. Po zakończeniu sortowania kart podaj odpowiedzi (poniżej).
  5. Przedyskutujcie wszelkie zaskakujące lub kontrowersyjne odpowiedzi. Czy zwiększyła się wiedza młodych ludzi na temat międzynarodowego prawa humanitarnego?
Osoba oskarżona w swoim kraju o poważne przestępstwo, która uciekła przed policją Nie jest uchodźcą
Osoba prześladowana ze względu na orientację homoseksualną Może być uchodźcą (definicja nie jest jednoznaczna)
Osoba, której miejsce kultu religijnego zostało spalone przez fanatyków religijnych dominującego w tym kraju wyznania Jest uchodźcą
Osoba uciekająca z powodu skrajnego ubóstwa Osoba uciekająca z powodu skrajnego ubóstwa
Osoba nękana przez policję z powodu przynależności etnicznej Jest uchodźcą
Osoba, której dom został zniszczony w trzęsieniu ziemi Nie jest uchodźcą
Osoba zwolniona z pracy i aresztowana, ponieważ działała na rzecz wolności słowa Jest uchodźcą
Osoba zmuszona do opuszczenia domu na skutek zmian klimatu powodujących podniesienie się poziomu morza Nie jest to uchodźca/(mimo pojęcia „uchodźcy klimatycznego).
2. Skąd przybywają i dokąd zmierzają uchodźcy?

To ćwiczenie ma zachęcić młodych ludzi do zastanowienia się nad swoimi założeniami na temat obecnych procesów przepływu uchodźców. Jego celem jest sprawdzenie, w jakim stopniu ich założenia i posiadana wiedza odzwierciedlają stan faktyczny.

W streszczeniu powyżej znajduje się notatka na temat źródeł danych.

Scenariusz zadania:
  • Podziel grupę na podgrupy (dezycja ile jest grup zależy od tego ilu jest uczestników/czek warsztatu)
  • Poproś każdą podgrupę o sporządzenie dwóch list w oparciu o wiedzę którą mają.
    1. Lista 1: Dziesięć krajów, z których przybywa najwięcej uchodźców wraz z orientacyjnymi liczbami.
    2. Lista 2: Dziesięć krajów, do których przybywa najwięcej uchodźców wraz z orientacyjnymi liczbami
  • Poproś podgrupy o podzielenie się sporządzonymi listami , ale nie wyrażaj opinii na temat zaprezentowanych list. Nie mów, gdzie popełnili błąd, a gdzie wykonali zadanie poprawnie.
    Zwróćcie uwagę na różnice, a następnie odłóżcie listy na bok.
  • Powycinaj karty „Skąd przybywają i dokąd zmierzają uchodźcy?”(karta pracy numer 2), jeden zestaw dla każdej podgrupy. W zestawie jest 40 kart: 20 nazw krajów i 20 liczb. Ze względu na mały rozmiar kart warto wydrukować je w formacie A3.
  • Poproś młodych ludzi o podzielenie kart z krajami i liczbami na dwie listy.
    1. Lista 1: Dziesięć krajów, z których przybywa najwięcej uchodźców i uchodźczyń wraz z ich liczbą.
    2. Lista 2: Dziesięć krajów, do których przybywa najwięcej uchodźców i uchodźczyń wraz z ich liczbą.
  • Rozdaj karty odpowiedzi (karta pracy numer 3). Poproś podgrupy o porównanie swoich pierwszych list, list sporządzonych przy pomocy kart oraz podanych odpowiedzi. Jakie mają spostrzeżenia? Jakie są główne różnice między trzema zestawami danych? Czy któreś z różnic zaskakują ich bardziej? Jakie są ich najważniejsze wnioski?
  • W Europie pierwsze trzy kwartały 2015 przyniosły dwukrotny wzrost liczby wniosków (z 450 tys. w 2014 r. na 900 tys. w 2015 r.) Ważna informacja: W 2014 r. 25 tysięcy ludzi złożyło wniosek o nadanie statusu uchodźcy w Wielkiej Brytanii, a w roku 2015 było to 32 400. Dane te nadają kontekst globalnym statystykom.
3. Zadanie wspólne

Poproś każdą z grup o wygłoszenie przemyśleń, jakie mają po zakończonym ćwiczeniu. Zapiszcie je w widocznym miejscu.

Czego przede wszystkim dowiedzieli się na temat miejsc, z których przybywają i do których zmierzają uchodźcy? Jakie ma to konsekwencje dla sposobów wspierania uchodźców i uchodźczyń w skali globalnej?

Aby uzyskać więcej informacji na ten temat, pobierz materiały SFYouth „Krytyczne myślenie o uchodźcach – informacje dodatkowe”.

Kim jest uchodźca? Karta pracy numer 1 (w dwóch egzemplarzach).

Osoba oskarżona w swoim kraju o poważne przestępstwo, która uciekła przed policją Osoba prześladowana ze względu na orientację homoseksualną
Osoba, której miejsce kultu religijnego zostało spalone przez fanatyków religijnych dominującego w tym kraju wyznania. Osoba uciekająca z powodu skrajnego ubóstwa
Osoba nękana przez policję z powodu przynależności etnicznej Osoba, której dom został zniszczony w trzęsieniu ziemi
Osoba zwolniona z pracy i aresztowana, ponieważ działała na rzecz wolności słowa Osoba zmuszona do opuszczenia domu na skutek zmian klimatu powodujących podniesienie się poziomu morza

Skąd pochodzą uchodźcy i dokąd zmierzają? (Karta pracy numer 2)

Afganistan 2,556,522 Pakistan 1,616,495
Syria 2,468,341 Iran 857,352
Somalia 1,121,692 Liban 856,259
Sudan 649,285 Jordania 641,894
Demokratyczna Republika Konga 499,499 Turcja 609,911
Mjanma 479,591 Kenia 534,920
Irak 401,362 Czad 634,461
Kolumbia 396,614 Etiopia 433,933
Wietnam 314,069 Chiny 301,045
Erytrea 307,966 USA 263,618

Statystyki zgodne z UNHCR, 2014

Skąd przybywają i dokąd zmierzają uchodźcy? Karta odpowiedzi (karta pracy numer3).

Skąd uchodźcy pochodzą? (Top 10 krajów)

1 Afganistan 2,556,522
2 Syria 2,468,341
3 Somalia 1,121,692
4 Sudan 649,285
5 Demokratyczna Republika Konga 499,499
6 Mjanma 479,591
7 Irak 401,362
8 Kolumbia 396,614
9 Wietnam 314,069
10 Erytrea 307,966

Dokąd uchodźcy zmierzają? (Top 10 krajów)

1 Pakistan 1,616,495
2 Iran 857,352
3 Liban 856,259
4 Jordan 641,894
5 Turcja 609,911
6 Kenia 534,920
7 Czad 634,461
8 Etiopia 433,933
9 Chiny 301,045 
10 USA 263,618

Statystki zgodne z UNHCR, 2014

Źródła:
1Oxfam (2016) – A Poor Welcome From the World’s Wealthy.